Ekosistemin hadisələri və yeniləmələri

1) Bölmə və sərhəd vəzifəsi

Ekosistemin hadisələri və yeniləmələri bütün şəbəkə rolları üçün dəyişiklikləri (məhsul, məzmun, ödənişlər/ARM, KYC/AML, marketinq, infrastruktur, qaydalar və metriklər) elan etmək, yaymaq və təsdiqləmək üçün standartlaşdırılmış bir yoldur: operatorlar, studiyalar/RGS, aqreqatorlar, affiliats/media, PSP/APM, KYC/AML provayderləri və strimerləri.
Məqsədlər: buraxılışların proqnozlaşdırılması, mübahisələrin azaldılması, risklərin idarə edilməsi, məlumatların sübuta yetirilməsi və «nə/harada/nə vaxt/nə üçün dəyişdi» statusunun vahid anlayışı.

2) Hadisələrin ontologiyası (kanonika)

Сущности: `eventId`, `type`, `scope`, `version`, `status`, `window`, `owner`, `traceId`, `breakingChange`, `rollbackPlanId`.

• `product_release`, `content_update`, `rgs_update`, `payment_route_change`, `kyc_policy_change`,
• `marketing_campaign`, `rg_policy_update`, `jurisdiction_notice`,
• `infra_maintenance`, `security_bulletin`, `data_formula_change` (формулы GGR/NetRev/CR и др.).
• Статусы (`status`): `planned` → `staged` → `rolling_out` → `live` → `paused/rolled_back` → `closed`.
• Окна (`window`): `green` (low-risk), `yellow` (controlled), `red` (change-freeze).
• Bütün hadisələr sxemləri - Schema Registry, vaxt - UTC/ISO-8601, məbləğlər - c 'currency'.

3) Version və dəyişikliklər növləri

Artefaktlar üçün SemVer: 'MAJOR. MINOR. PATCH '(MAJOR - breaking: atributluq prinsipləri, metrik düsturlar; MINOR - yeni sahələr/fiqurlar; PATCH - düzəlişlər).
Data Contracts: Hadisə sxeminin versiyası və metrik düsturun versiyası həmişə birlikdə dərc olunur.
Migration Notes: məcburi sahələr «necə köçmək», «giriş tarixi», «əks uyğunluq pəncərəsi».
Frozen-period: MAJOR sonra minimum sabitlik müddəti (məsələn, ≥ 14 gün).

4) Reliz təqvimi və prioritetləşdirmə

İllik qat: əsas mərhələlər (tənzimləyici dəyişikliklər, zirvə mövsümləri).
Rüblük təbəqə: böyük MAJOR/zəncirlərarası təşəbbüslər.
Həftəlik təbəqə: MINOR/PATCH, marketinq/məzmun, ödənişlər/KOS.
Prioritetlər: təhlükəsizlik/komplayens> ödənişlər/KUS> RGS/məzmun sabitliyi> marketinq.
Toqquşmalar: geo/saat zonaları/trafik zirvələri üzrə avtomatik münaqişə-çek.

5) Yeniləmənin yayımlanması protokolu

1. Announcement Draft (owner): məqsəd/fayda təsviri, KPI, scope (zəncir/geo/marka), risk qiymətləndirilməsi.
2. Spec & Contracts: yenilənmiş sxemlər/formullar, test halları, miqrasiya.
3. Approval Gate: Legal/Privacy/RG/Security/Finance/Protocol Council.
4. Staging: qum qutusu + konformans, yük və xaos testləri.
5. Progressive Delivery: 1% → 5% → 25% → 50% → 100% с guardrails (см. §7).
6. Go/No-Go: çek vərəqləri, war-room aktiv, stop düymələri hazırdır.
7. Changelog & Rollout Notes: dəyişikliklər reyestrində ətraflı qeyd + ictimai qeydlər.
8. Post-Release Review: telemetriya, RCA sapmalar, arxa/fich bayraqların təmizlənməsi.

6) Nəqliyyat hadisələri (API/Webhucks/EDA)

API (REST/gRPC): '/vN/events ', kursorlar,' Idempotency-Key ', maşın səhvləri, paginasiya yalnız kursor.
Vebhuke: JWS/HMAC imza, 'kid', 'timestamp', 'traceId', eksponensial backoff + jitter, təkrar oyun reyestri.
EDA (şin): partizan 'eventId '/' traceId', biznes mənasında exactly-once (istehlakçı idempotentliyi).
Trace: W3C 'traceparent' hadisədən faktiki metriklərə və invoyslara qədər.

7) Guardrails, SLO və stop düymələri

• Webhook çatdırılması ≥ 99. 9%, p95 ≤ 1-2 s.
• API p95 ≤ 150–300 мс, error rate ≤ 0,3–0,5%.
• Şin: lag p95 ≤ 200-500 ms, çatdırılma ≥ 99.9%.
• Vitrinlər: təzəlik ≤ 1-5 s, p95 render ≤ 1,5-2,0 s.

• Δ CR ödənişləri hər hansı bir yuvarlanma mərhələsində ≤ − X%.
• Hədəf dəhlizinin RG-tetikleyiciləri/1k aktiv ≤.
• Δ NetRev/DAU/ARPU dəhliz xaricində → avtomatik fasilə.
• Stop düymələri: ani fasilə/geri dönüş: 'traffic _ route', 'offer', 'content _ build', 'apm _ route', 'rgs _ flag', 'data _ formula'.

8) A/B və proqressiv daxil

Təcrübə versiyası və məqsədləri ilə bir hadisə kimi rəsmiləşdirilir.
Hər bir mərhələdə avtomatik guardrails yoxlamaları ilə pillələrdə yuvarlanma (1 → 5 → 25 → 50 → 100%).
'experimentId', 'bucket' və KPI/Scorecards ilə əlaqə tələb olunur.
Nəticələr və həll (promote/rollback) changelog-da dərc olunur.

9) Changelog, Roadmap və bildirişlər

Changelog (WORM): 'diff' sxemləri/düsturları və imzaları ilə bütün hadisələr üçün dəyişməz jurnal.
Roadmap: статусы `Planned/In-Progress/Rolling Out/Live/Not-Now`.
Rol e-poçtları: operator/studiya/affiliate/PSP/KYC/strimer geo/brend/zəncir ilə əlaqəli qeydlər alır.
Public Notes: xarici tərəfdaşlar/icma üçün qısa buraxılış qeydləri (PD/gizli detallar olmadan).

10) Məlumat orakulları və sübuta yetirilebilirlik

Əsas yeniləmələr üçün imzalanmış hesabatlar: GGR/NetRev/CR/RG/SLO-ya təsir.
Hər bir hesabatda: 'formulaVersion', 'hash (inputs)', 'traceId', 'kid', pəncərə müddəti.
Istifadə: invoysing, sanksiyalar/bonuslar, apellyasiya, RCA.

11) Dashboard və əməliyyat baxış

Reliz paneli (real-time): aktiv hadisələrin siyahısı, yuvarlanma mərhələsi, SLO nəqliyyat, biznes dəhlizləri, RG/SEC bayraqları.
Yeniləmə effekti: CR/FTD/ARPU/LTV/NetRev Δ/bazar/zəncir.
Formulların sabitliyi: formula versiyaları və fakt (alertlər) arasındakı uyğunsuzluqların monitorinqi.
SLA «Trace paketi»: ≤ hadisəyə 60-90 P1/P2.

12) Təhlükəsizlik, gizlilik, uyğunluq

Zero Trust: mTLS, qısa ömürlü tokenlər, egress-allow-list, açar rotasiyası/JWKS.
PII-minimallaşdırma: PDn əvəzinə tokenlər; detokinasiya - yalnız seyf zonalarında.
ABAC/ReBAC/SoD: «Yalnız öz və razılaşdırılmış görürəm»; rolların bölünməsi «ölçmək ≠ təsir ≠ dəyişdirmək».
DPIA/DPA PDn/lokalizasiya/saxlama xəttinə təsir edən hadisələr zamanı.
Jurisdiction Notices: bazar qaydalarına toxunduqda avtomatik bildirişlər.

13) Hadisələr, war-room və RCA

Matris P1/P2 və hazır pleybuklar hadisə növlərinə görə.
War-room: chat/zəng bağlantısı, sistem statusu, giriş/çıxış yoxlama vərəqləri, məsul növbətçilər.
günahkar axtarışsız RCA: faktlar/proseslər; backlog-da nəticələrin və vəzifələrin yayımlanması.
Post-mortem SLO: fasiləyə qədər, geri dönməyə qədər, sabitləşməyə qədər, qeydlərin yayımlanmasına qədər.

14) RACI (nümunə)

15) Anti-nümunələr

Metriklərə/formulalara və giriş tarixlərinə görə «iki həqiqət».
Yükləmə altında tarixin offset-paginasiyası (yalnız kursorlar).
Zoopark postbekov və imzalanmamış vebhuks → dubllar/dəliklər/mübahisələr.
Changelog/roadmap və bildirişləri olmadan gizli buraxılışlar.
SLO «kağız üzərində» alertlər və avtomatik stop düymələri olmadan.
PD-nin buraxılış qeydlərinə/daşbordlara ixracı.
TTL/audit olmadan istisnalar - «yapışqan» override.
Geri dönüş planı və DR/xaoc-təlimlərin rehearsals olmaması.

16) Çek vərəqləri

Dizayn

• Hadisələrin ontologiyası, Schema Registry, düsturların versiyaları.
• Release Calendar: bazarlarda/zəncirlərdə yaşıl/sarı/qırmızı pəncərələr.
• Guardrails и SLO; stop düymələri və playout ssenariləri.
• Data Contracts/Oracle formatı; WORM auditi.
• Bildiriş siyasəti və poçt rolları.
• PDn hadisələri üçün DPIA/DPA.

Başlanğıc

• Qum qutusu, rahatlıq, yük və xaos testləri.
• Avtomatik fasilə məntiqi ilə 1 → 5 → 25 → 50 → 100% proqressiv yayılması.
• War-room hazır, vəzifəli rolları təyin.
• Changelog/Release Notes əvvəlcədən rəsmiləşdirilmiş, dashboard işarələr.

Əməliyyat

• Hadisələr və effektlərin həftəlik baxış → Roadmap.
• Aylıq düstur/sxemlər və review guardrails.
• Müntəzəm DR/xaoc-şlyuz təlimləri, şinlər, vitrinlər və xəzinə.

17) Yetkinlik yol xəritəsi

v1 (Foundation): hadisələrin əsas ontologiyası, təqvim, changelog, əl Go/No-Go və geri dönüşlər.
v2 (Integration): progressive releases, avtomatik guardrails və stop düymələri, data oracle, rol bildirişləri.
v3 (Automation): proqnozlaşdırılan pəncərələr, ML risk ipuçları, smart-reconciliation effektləri, autogeneration qeydlər.
v4 (Networked Governance): zəncirlər arasında hadisələrin federal sinxronizasiyası, zəncirlərarası oracules, DAO düstur qaydaları və şəffaf xəzinələr.

18) Uğur metrikası

Sürət/proqnozlaşdırma: planlaşdırılan pəncərədə buraxılışların payı, 'planned' -dən 'live' -ə qədər olan orta vaxt.
Keyfiyyət/risk: MTTR buraxılış hadisələri, avtomatik fasilə/geri çəkilmə payı, mübahisəli <X%.
Biznes effekti: uplift/stabillik CR/FTD/ARPU/LTV/NetRev hadisələr.
Komplayens/RG: 0 PDn sızması, DPIA/DPA uyğunluğu, dəhlizdə RG tetikleyiciləri.
Şəffaflıq: tam changelog, Release Notes, SLA «Trace-paket» dərc vaxtı.

Qısa xülasə

Ekosistemin hadisələri və yeniləmələri yalnız buraxılış təqvimi deyil, etimad protokoludur: vahid ontologiya və versiyalar, avtomatik qoruyucular ilə mütərəqqi daxil olma, sübut olunan məlumatlar (oracle), şəffaf changelog/roadmap və hadisə intizamı. Bu çərçivə dəyişiklikləri proqnozlaşdırıla bilən, təhlükəsiz və ölçülə bilən edir - və bütün şəbəkənin böyüməsini sürətləndirir.