Foydani taqsimlash modellari

1) Nima uchun taqsimotni rasmiylashtirish

• tranzaksiya xarajatlari va nizolarni kamaytiradi;
• rag’batlantirishlarni kelishilgan holga keltiradi (sifati, foyda ulushi);
• kengaytirish va kross-cheynni kengaytirishni soddalashtiradi.

2) Modellar taksonomiyasi

1. Classic RevShare (tushumning ulushi): tezkor boshlash, oddiy hisobot; tavakkalchilik - xarajatlar/sifat bilan zaif bog’liqlik.
2. Net Profit Share (NPS): sof foydani to’g «ridan to’g» ri xarajatlardan keyin taqsimlaymiz; ishonchli cost accounting kerak.
3. Profit Pools (foyda pullari): domen/mahsulot bo’yicha umumiy pul → kalitlar bo’yicha taqsimot (ulushlar, omonat, sifat).
4. Hybrid (CPA/CPL + RevShare/NPS): fix + foiz; tavakkalchilik va kesh balansi.
5. Performance-Indexed (QF-model): ulushi × sifat ko’paytiruvchisi (SLO/Retention/ARPPU/yakuniy).
6. Risk-Adjusted (RAROC/S-garov og’irligi): iqtisodiy garov va xavf-xatarlar/hodisalar ekspozitsiyasini hisobga olish.
7. Vesting/Cliff modellari: sifat tekshiruvidan oldin kechiktirilgan to’lovlar va/charjbeklar.
8. Co-Ownership (RNFT): ulushlar, limitlar, kvorumlar va taqsimot bilan munosabatlar kontrakti.

3) Tushum, chiqimlar, foyda: terminologiya

Gross Revenue (GR): hodisa/oqimning yalpi daromadi.
Adjustments: sotishdan olinadigan soliqlar, qaytarishlar, chargeback/bonus burn.
Net Revenue (NR) = GR − Adjustments.
Direct Costs: DA/brij/gas/egress/compute/litsenziyalar/to’lov komissiyalari.
Contribution Margin (CM) = NR − Direct Costs.
Shared Overhead: amortizatsiya qilinadigan umumiy xarajatlar (support, observability).
Net Profit (NP) = CM − Shared Overhead.

4) Taqsimlashning bazaviy formulalari

4. 1 RevShare / NPS

[
\text{Payout}_i = \alpha_i \cdot \text{NR}
\ quad\text {yoki }\quad
\text{Payout}_i = \beta_i \cdot \text{NP}
]

bunda (\alpha _ i ,\beta _ i) - belgilangan ulushlar.

4. 2 Profit Pool

[
\text{Pool} = \sum_{e\in \mathcal{E}} \text{NP}_e,\qquad
\text{Payout}_i = \omega_i \cdot \text{Pool},
]

(\omega _ i) taqsimot kalitlari (ulushlar, omonat, QF, tavakkalchilik) bilan aniqlanadi.

4. 3 QF koʻpaytirgich (sifat)

[
\text{QF}_i = f\big(\text{success},,p95,,\text{DLQ},,\text{finality},,\text{Retention},,\text{ARPPU}\big)\in[\underline{q},\overline{q}]
]

[
\text{Payout}_i = \omega_i \cdot \text{Pool} \cdot \text{QF}_i
]

4. 4 Tavakkalchilik va garov (S)

[
\text{RiskAdj}_i = g(\text{IncidentRate},,\text{Exposure},,S_i)
\quad\Rightarrow\quad
\text{Payout}_i = \omega_i \cdot \text{Pool} \cdot \text{QF}_i \cdot \text{RiskAdj}_i
]

5) Taqsimlash kalitlari (ω)

• Equity/Share: ulushlar/kaps jadvali, litsenziyalar.
• Contribution: trafik/vaqt/resurslar (vCPU, GPU-min, GB-egress, DA-bayt), verified value-events.
• Reputation/Quality (R/QF): R (soulbound) obroʻsi, QF-sifati.

[
\omega_i = \lambda_1\cdot \text{Share}_i + \lambda_2\cdot \text{Contribution}_i + \lambda_3\cdot h(R_i),\ \sum\omega_i=1
]

6) Xarajatlar allokatsiyasi

1. Pro-rata ulushlar bo’yicha: oddiy, ammo yukga sezgir emas.
2. Usage-based: resurslar hisoblagichlari (compute/egress/DA).
3. Activity-based Costing (ABC): xarajatlar drayverlari (so’rovlar, moderatsiyalar, to’lovlar).
4. Risk-surcharge: «qimmat» marshrutlar/yakuniy bilaguzuklar ustama oladi.

[
\text{Cost}i = \sum_r u{i,r}\cdot \text{Rate}r + \text{RiskSurcharge}{i}
]

7) duragaylar va shartlar

Floor/Cap: toʻlov chegarasi.
Clawback: charjback/retrafika oynasidan keyin tuzatish.
Waterfall: ustuvorliklar (soliqlar/qaytarmalar → xarajatlar → S-sug’urta fondi → pullar → bonuslar).
Sunset-derazalar: avto-qulab tushadigan vaqtinchalik koeffitsiyentlar.
Stabilizers: QF uchun tekislash (EWMA) va «yoʻlaklar» ([\underline {q} ,\overline {q}]).

8) RNFT-kontraktlar

• tomonlar (DID/VC), rollar (Operator/Provider/Studio/Affiliate/Auditor/Treasurer);
• model (\alpha ,\beta ,\omega,) QF, RiskAdj), derazalar (qaytarmalar, yakuniy), limitlar va kvotalar;
• S-garovlar, slashing/eskrou qoidalari;
• komplayens (hududlar, soliqlar/ushlab qolishlar), hisobot va audit;
• -, kvorumlar, veto, apellyatsiyalar, formulalar versiyasi, sunset.

9) Anti-geyming va adolat

Dedup: idempotent hodisalar, outbox/inbox, seen-jadvallar.
Anti-arb: QF/atributsiya oynasi uchun «ichki toshqinlar» uchun taqiq/jarima.
Golden-set tekshirish: yashirin sifat namunalari.
Graph-tahlil: o’zaro revyu/psevdo-affiliatsiya halqalari.
Fairness (Jain): ((\sum x) ^ 2/( n\sum x ^ 2)) ulushlar va byudjetlar boʻyicha.

10) Kross-cheyn jihatlari

Finality-aware: maqsadli yakuniy/challenge oynalariga erishilgandan keyin to’lovlar.
State proofs/bridges: xom boʻlmagan agregatlarni koʻchirish.
Badge tolerantlik: biz sifat dalillarini e’lon qilamiz (masalan, SLA ≥ 99. 9 %/90d) emas.
Policy precedence: qoidalar toʻqnashganda qattiqroq siyosat amal qiladi.

11) Soliqlar va komplayens

Payout-yo’nalishdagi soliq chegirmalari (witholding).
Ulushlar va to’lovlar uchun mintaqaviy cheklovlar (sanksiyalar/yoshi/litsenziyalar).
Audit-treyllar: o’zgarmas jurnallar, imzolangan hisobotlar.
Maxfiylik: selektiv hisobot, ZK-chegaralarni tasdiqlash.

12) Kuzatuv va hisobot

’x _ msg _ id’,’rev _ event _ id’,’rnft _ id’,’route _ id’.

• P&L Live: GR/NR/CM/NP, rejalardan chekinish.
• QF & Risk: sifat va jarimalar hissasi, yakuniy xarita.
• Cost Drivers: resurslar/stavkalar, qimmat yo’nalishlar.
• Disputes: chastota, MTTR, tuzatishlar summasi.
• Governance: prozal navbati, sunset-tuzatish effekti.

13) Taqsimlash dasturlarining KPI

Iqtisodiyot: marja/xabar ↑, Cost-to-Serve ↓, to’lovlarning volatility ↓.
Sifati: QF mediana/persentili ↑, provayderlarning «yashil» zonadagi ulushi ↑.
Adolat: Jain yoʻlakda; tavakkalchilik/daromad konsentratsiyasini kamaytirish.
Barqarorlik: munozaralar bo’yicha MTTR ↓; oynadan keyingi clawback chastotasi ↓.
Komplayens: nol keskin qoidabuzarliklar, soliq chegirmalarining aniqligi.
Prognozlash: maqsadli ≤ payout-pulni prognoz qilish xatosi.

14) Joriy etish pleybuki (qadamlar bo’yicha)

1. Qiymat oqimlarini inventarizatsiya qilish: GR/NR qayerda, qanday xarajat/xavf drayverlari.
2. Modelni tanlash: RevShare/NPS/Pool/Hybrid + QF/RiskAdj, kalitlar (\omega).
3. Xarajatlarni hisobga olish: usage/ABC, resurslar stavkalari, yakuniy/ko’priklar kiritiladi.
4. RNFT shablonlari: ulushlar, derazalar, clawback, S-garovi, eskrou, .
5. Hisob-kitob va simulyatsiyalar: 3-6 oylik retrospektiv, stress-testlar (xaos/yakuniy/chardjbek).
6. Kuzatish darajasi: treysing, P&L panellari, QF, Risk, Disputes.
7. Uchuvchi: cheklangan domen, A/B koeffitsiyentlar, sunset-derazalar.
8. : tarozilarni/limitlarni tasdiqlash, metodologiyani e’lon qilish.
9. Operatsiyalar: avtomatik hisobotlar, yopilish davri, izlar auditi.
10. Kattalashtirish: yangi rollar/mintaqalar/zanjirlarni ulash.

15) Referens-parametrlar (taxminlar)

QF koridor: ([0. 8; 1. 2]) rag’batlantirishning barqarorligi uchun.
RiskAdj koridori: ([0. 9; 1. 1]) (agar S sinfidagi hodisalar bo’lmasa).
Clawback oynasi: 14-90 kun (vertikal/geo).
Oynaning finality: ≥ 3 × (T_{block}) yoki ko’prik/zanjir bo’yicha.
Fairness (Jain): ≥ 0. 85 asosiy pullar uchun.
Payout lag: (T_{close }\le 7) kundan keyin.

16) Oziq-ovqat tayyorgarligi chek-varaqasi

• GR/NR hodisalari va xarajatlar drayverlari aniqlandi (usage/ABC)
• Tanlangan model (RevShare/NPS/Pool/Hybrid) va kalitlar (\omega)
• QF va RiskAdj, koridorlar va tekislash moslamalari
• RNFT kontraktlari: derazalar, clawback, S-eskrou, va veto
• Soliq chegirmalari va geo/sanksiyalar o’rnatilgan
• Izlash va P&L panellari, hisobotlar va audit jurnallari
• Simulyatsiyalar/retro-kalkulyatsiyalar va stress-testlar o’tkazildi
• Uchuvchi, sunset-tuzatishlar va ommaviy metodologiya
• Munozaralar va MTTR-SLO tartib-taomillari
• Domenlar/zanjirlar/mintaqalar boʻyicha masshtablash rejasi

17) Glossariy

RevShare/NPS: tushum/sof foyda ulushi.
Profit Pool: domen/davr boʻyicha yigʻilgan foyda puli.
QF: SLO sifat va qiymat koʻpaytirgichi.
RiskAdj: tavakkalchilik/hodisalar/garov bo’yicha tuzatishlar kiritish.
RNFT: munosabatlar, ulushlar, limitlar va tartib-taomillar kontrakti.
ABC: aktivlik drayverlari bo’yicha xarajatlarni hisoblash.
Clawback: xavflar oynasidan keyin to’lovlarni qayta tuzatish.

18) Jami

Foydani taqsimlashning yaxshi modeli - bu sifat, xavf va hissa to’lov ulushida to’g’ridan-to’g’ri aks etadigan rag’batlantirish algoritmi. Pullar/gibridlar kombinatsiyasi, QF va RiskAdj, xarajatlarning qat’iy allokatsiyasi, RNFT-kontraktlar va shaffof hisobot barqaror iqtisodiyotni yaratadi: ishtirokchilar adolatli qoidalarni ko’rishadi, boshqariladigan vositalarni olishadi, ekotizim esa oldindan aytib bo’ladigan marja va o’sishni oshiradi.